Nieuw Links

Tim Welleweerd

Introductie
Op 3 oktober 2016 is het vijftig jaar geleden dat Nieuw Links zich presenteerde met het manifest Tien over Rood, met als doel de Partij van de Arbeid op te schudden. De vernieuwingsbeweging zou haar stempel drukken op het programma, de organisatie en de strategie van de partij. Onder invloed van Nieuw Links werden de opvattingen van de PvdA radicaler, kregen de leden meer zeggenschap en zette de partij zich scherper af tegen de confessionelen.

Tien over Rood werd geschreven door acht ontevreden jonge PvdA’ers, die het niet eens waren met de opstelling van de partij in de laatste jaren. Hun ongenoegen had te maken met het besluit van de partijtop in het voorjaar van 1965 om toe te treden tot het kabinet-Cals, zonder de leden te raadplegen. In deze coalitie werkten de sociaaldemocraten samen met de Katholieke Volkspartij (KVP), die daarvoor de spil was geweest van regeringen waar de PvdA sinds 1959 oppositie tegen had gevoerd. Toen de partij vervolgens in 1966 zware verliezen leed bij zowel de Provinciale Statenverkiezingen als de gemeenteraadsverkiezingen, was voor een aantal partijleden de maat vol.

Onder invloed van Nieuw Links schoof de PvdA in het politieke bestel op naar links. Nadat de vernieuwingsbeweging in mei 1971 was opgeheven, werd haar invloed langzamerhand minder. Het duurde echter tot 1986, toen Wim Kok het stokje overnam van Joop den Uyl als partijleider, voordat de PvdA definitief afscheid nam van het Nieuw-Linkse ideeëngoed.

De opmaat naar Nieuw Links 
In 1958 viel het kabinet-Drees IV, als gevolg van de toenemende verwijdering tussen de belangrijkste regeringspartijen, de PvdA en de KVP. Na de breuk zaten de sociaaldemocraten tot 1965 in de oppositie. Toen het centrum-rechtse kabinet-Marijnen, bestaande uit de KVP, VVD, Anti-Revolutionaire Partij (ARP) en de Christelijk-Historische Unie (CHU) in februari 1965 viel, kreeg de PvdA de kans om samen met de KVP (en de ARP) te regeren. De partijtop besloot hier echter toe zonder de achterban te raadplegen. Toen de verkiezingsuitslagen in het voorjaar van 1966 tegenvielen, kwamen acht jonge PvdA-leden bij elkaar om deze onvrede te uiten.

De invloed van Nieuw Links
Bij de presentatie van Tien over Rood: uitdaging van Nieuw Links aan de PvdA door uitgeverij Polak & Van Gennep, waren journalisten uit het hele land aanwezig.
Nieuw Links wilde met dit manifest de PvdA ingrijpend veranderen, aangezien de initiatiefnemers van mening waren dat de partij geheel vastgeroest was. De vernieuwingsbeweging was nooit een formele organisatie binnen de PvdA geweest; om maatregelen van de partijleiding te voorkomen kende Nieuw Links geen leden of een vaste structuur. Toch voerden de Nieuw-Linksers vaak vooroverleg, bijvoorbeeld toen een aantal van hen was verkozen in het partijbestuur.

De geest van Nieuw Links blijft in de partij
Nieuw Links mocht dan niet meer actief zijn vanaf 1970, maar daarmee was zijn rol in de PvdA niet uitgespeeld. In de jaren zeventig zagen oud-Nieuw-Linksers elkaar regelmatig en oefenden zij nog steeds invloed uit binnen de partij. Een hoogtepunt voor hen was het partijcongres van februari 1971, waarop André van der Louw tot partijvoorzitter van de PvdA werd verkozen.

Literatuuroverzicht Nieuw Links

Laatst gewijzigd: 14-09-2017 14:53:44